Karşılığını vermek, kafi olmak, ödemek, cizye, vergi. (Mahmud Çanga, Kur’an Kelimelerinin Anahtarı, Timaş, s. 121.)

جَزَاء (zenginlik) ve yeterlilik, demektir.

 جِزْيَة ise, zimmet ehlinden alınan vergidir.

Bu şekilde adlandırılmasının nedeni onlardan canlarının ve mallarının korunması karşılığında alınan vergi olmasındandır. Kur’ân’da sadece جَزَى fiili kullanılmıştır; جَازَى ise, kullanılmamıştır; çünkü: مُجَازَاة mükafat demektir. Bu da her iki tarafın birbirine karşılıklı olarak bir şeyler vermeleridir. Mükafat, bir nimeti onun dengi olan bir nimetle karşılamaktır. Allah’ın nimetleri ise, bu şekilde karşılanabilecek türden şeyler değildir. Onun için mükafat kelimesi, Yüce Allah için kullanılmaz (kimse Allah’a mükafat veremez). Bunun nedeni bu açıdan açıkça anlaşılabilir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü )

Sözlükte isim olarak “bir şeyin bedeli ve karşılığı”, masdar olarak da “iyi veya kötü olan bir fiil ve davranışın tam ve yeterli karşılığını vermek” anlamına gelir. İslâm literatüründe cezanın terim olarak biri genel, diğeri özel olmak üzere başlıca iki mânada kullanıldığı görülür. Sözlük anlamıyla da bağlantılı olan genel anlamda ceza, dünyevî veya uhrevî mahiyette özendirici ve caydırıcı müeyyide den ibarettir. Ceza kelimesi türevleriyle birlikte Kur’ân-ı Kerîm’de 100’ü aşkın âyette geçmekte (bk. M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “czy” md.), aynı mahiyette olmak üzere muhtelif hadislerde de kullanılmaktadır. Çeşitli âyet ve hadislerde, Allah’ın bazı kimselere işledikleri günahların cezası olarak dünyada birtakım felâket ve musibetler verdiği bildirilmekte (meselâ el-En‘âm 6/49; el-A‘râf 7/136; Tâhâ 20/124; ez-Zümer 39/25-26; Tirmizî, “Ṭıb”, 35), kişinin iyi amelleri sebebiyle de günahlarının sevaba çevrileceği haber verilmektedir (Hûd 11/114; el-Furkān 25/70). Âyetler, “mükâfat” mânasındaki cezada denkliğin gerekli olmadığını, güzel bir fiilin en az on misliyle mükâfatlandırılacağını, hatta bu konuda bir üst sınırın bulunmadığını bildirmektedir (el-Bakara 2/261; el-En‘âm 6/160). ( Adil Bebek, “Ceza”,  Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s.  7 :469.)