ن ص ر

Kur'an'da geçiş sayısı: 158

Türkçe türevleri: Nâsır, ensar, nasrânî, Nusret, Mansur, Nusayrilik

Kur'an'daki anlamları:

Yardım etmek, kurtarmak, çok yardım eden, yardımsever, kurtarıcı, ensar, yardımcılar, yardımlaşmak, intikam almak, hakkını almak, korunmak, çekilmek, çekinmek, kaçınmak, korunan, kaçınan, hristiyan. (Mahmud Çanga, Kur’an Kelimelerinin Anahtarı, Timaş, s. 511.)

Köke ait bilgiler:

نَصْر ve نُصْرَة: Kelimeleri, yardım manasını taşırlar.

Yüce Allah’ın kullarına yardım etmesi anlaşılabilir bir şeydir. İnsanın Allah’a yardımı ise, onun yardıma muhtaç kullarına yardım etmektir. Ayrıca Onun belirlediği sınırları koruması, ona verdiği sözlerine bağlı kalması, onun hükümlerine boyun eğmesi, yasak kıldıklarından uzak durmasıdır. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)

İntikam alma da, bir yardım ve zalime bir karşı  duruş manasında “nusre, nusret” ve “intişar” diye isimlendirmiştir. (Fahruddin Er-Razi, Tefsir-i- Kebir-Mefatihu'l Gayb)

 Sözlükte “yardım etmek, desteklemek, sıkıntıdan kurtarmak; zafer vermek” anlamındaki nasr (nusret) kökünden türeyen nasîr kelimesi Allah’a nisbet edildiğinde kullarına yönelik olarak bu mânaların hepsini kapsar. Kulun Allah’a yardımı ise insanlara yardımcı olması, Allah’a verdiği sözleri tutması, hükümlerini benimseyip yasaklarından kaçınması” demektir (Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “nṣr” md.). Ebü’l-Bekā el-Kefevî, Kur’an’da zât-ı ilâhiyyeye izâfe edilen avn (yardım etmek) kökünün nasra göre daha umumi bir mâna taşıdığını söyler, çünkü nasr “zarar ve sıkıntıyı def etmek” mânasına hastır (el-Külliyyât, s. 909). Kur’ân-ı Kerîm’de nasr kavramı yirmi iki âyette fiil kalıplarıyla, on beş âyette nasr şeklinde Allah’a nisbet edilmiştir. Bir âyette “yardım edenlerin en hayırlısı” biçiminde (Âl-i İmrân 3/150), bir âyette de Allah’ın elçi olarak görevlendirdiği kulların mutlaka yardıma mazhar kılınacağı (es-Sâffât 37/171-172) ifade edilirken nâsır ismi O’na izâfe edilmiştir. Nasîr ismi dört âyette doğrudan, sekiz âyette de Allah’tan başka yardımcı bulamama biçimindeki ifadelerle dolaylı olarak zât-ı ilâhiyyenin ismi veya sıfatı statüsünde yer almıştır. (Bekir Topaloğlu, “Nasir”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s.  32 :412.) 

Nasîr, Allah’ın sıfatlarından biri olup, çok yardım eden demektir. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 517.)

Nasranî, Hz. İsa’nın doğduğu yer olan Nasira’ya mensubiyet veya yardım anlamındaki nusret kelimesinden türemiş bir kavramdır. Hristiyan yada yardımcı demektir. Çoğulu “Nasârâ”dır. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 517.)

Ayrıca Kur’ân-ı Kerîm’de hıristiyanları ifade eden ve on dört yerde geçen nasârâ kelimesinin menşei ve anlamına dair çeşitli yorumlar vardır. Kelimenin, Hz. Îsâ’nın yardım talebine havârilerin olumlu cevap vermeleri sebebiyle (Âl-i İmrân 3/52; es-Saf 61/14), “yardım etmek” anlamındaki nasr kökünden geldiği veya Hz. Îsâ’nın memleketi olan Nâsıra (Nazareth) şehrine nisbet edildiği belirtilmektedir. (Kürşat Demirci, “Hıristiyanlık”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s.17:340.) 

 Sözlükte, “yardımcılar” anlamına gelen ensar; “nasîr” veya “nâsır” kelimesinin çoğuludur. Terim olarak; dinleri uğruna Mekkeden Medineye hicret eden Hz. Muhammed (as)’i ve ashabını Medine’ye kabul eden ve onlara her türlü yardımı yapan Medineli müslümanlara denir. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 149.)

‘Ensar’ kavram olarak, Muhammed’in (sav) davetini kabul edip, Cahiliye hayatından ‘saadet asrına’ geçen, Kur’an’da sık sık övülen, bütün insanlık için örnek olan sahabe topluluğunun bir kısmının özel adıdır. (Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 167.)

Ancak ‘Ensar’ sıfatını Kur’an özellikle Muhacirlere yardım edenler hakkında kullanmaktadır:

“İman edenler, hicret edenler ile (muhacirleri) barındıranlar ve yardım edenler, işte gerçek müminler bunlardır. Onlar için bir bağışlanma ve üstün bir rızık vardır.” (8/Enfal, 74) (Hüseyin k. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 167.)