غ ف ر

Kur'an'da geçiş sayısı: 234

Türkçe türevleri: Mağfiret, istiğfar, miğfer, gufrân, Gaffâr

Kur'an'daki anlamları:

Mağfiret etmek, bağışlamak, çok bağışlayıcı, mağfireti bol olan, istiğfar etmek, bağış dilemek.  (Mahmud Çanga, Kur’an Kelimelerin Anahtarı, Timaş, s. 353.)

Köke ait bilgiler:

غَفْر: Bir şeye, onu kirden koruyacak elbise giydirmektir. Allah’tan olan غُفْرَان ve مَغْفِرَة ; Allah’ın, kulunu azaptan korumasıdır. Bazen de biri, bir şeyden içten değil de zâhiren kaçındığında;

 غَفَرَ لَهُ: Onu bağışladı, denir. غَافِر ve غَفُور ; Allah’ın sıfatlarıdır.

 Allah buyurur ki:

غَافِرِ الذَّنْبِ

Günâhı bağışlayan (40/Mü’min 3);

 إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ

Hiç şüphe yok Allah, bağışlayandır, şükrü kabul edendir (35/Fâtır 30)

 إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ مِغْفَر: Demir başlık/miğfer.

غِفَارَة: Baştaki yağın ona bulaşmaması için baş örtüyü örten bez; yay tuncunun sarıldığı deri parçası ve bir bulutun üstündeki bulut anlamlarına gelir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)

İstiğfar: Sözlükte “örtmek, örtbas etmek” anlamına gelen istiğfar, dini bir kavram olarak, hata ve günahların Allah tarafından af ve mağfiret edilmesini istemek; kulun işlediği iyi ve güzel amelleri azımsayıp bunları artırmaya çalışması, günahlarını çok bulup bunları azaltmaya gayret etmesi demektir. Aynı kökten gelen “Gufran” ve “Mağfiret” kelimeleri, Allah'ın, kulun hata ve günahlarını örtmesi, ona azap etmemesi, günahlarını bağışlaması anlamına gelir. İstiğfar ile “günahtan vazgeçme” anlamına gelen tevbe arasında bazı farklar vardır. Kişi ancak kendi günahından dolayı tevbe edebilirken, başkalarının günahından dolayı istiğfar edebilir. Yani başkasının affını Allah'tan dileyebilir. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 332.)

Kur’ân-ı Kerîm’de gafr kökünden türemiş 234 kelime bulunmaktadır. Bunların beşi yine “affetmek, bağışlamak” mânasında olmak üzere insana nisbet edilmiştir. Altmış birini muhtelif fiil kalıplarının, diğerlerini de çeşitli sıfat ve isimlerin (gāfir, gafûr, gaffâr, gufrân, mağfiret) oluşturduğu toplam 187 kelime doğrudan Allah’a izâfe edilmiştir. Kırk iki kelime ise istiğfar kavramı etrafında şekillenmiştir ki bunlar da sonuç itibariyle Allah’ın gafûr ismine râcidir (bk. M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “ġfr” md.). Allah’ın gafûr (gaffâr) oluşunu ifade eden 229 kelime, Kur’ân-ı Kerîm’in 29. cüzünün sonlarında yer alan Müddessir sûresinin nihayetine kadar (74/56) bazı kesintilerle birlikte ardarda devam eder. Kur’an’ın tamamı göz önünde bulundurulduğu takdirde gufran kavramının yer almadığı sûreler hacim bakımından yüzde on üç civarında kalır. (Bekir Topaloğlu, “ “Gafur” Türkiye Diyanet  Vakfı İslam Ansiklopedisi, s.  13 :286.)

“Gufran” kökünden türeyen üç isim vardır. Gâfir, Gaffar ve Gafûr. Gâfir mutlak anlamda bağışlama ifade ederken Gaffâr bir günah ne kadar tekrar edilmiş olursa olsun bağışlayan, Gafûr ise çeşit çeşit günahları bağışlayan demektir. (Fatma Bayram En Güzel İsimler, 99 Esma Sonsuz Mana,  s. 141.)